Dinadapo ni Mika ang makapal na English composition notebook sa mesa. Tinitigan niya ang History worksheet—blanko pa rin, malaking pulang F na nakabilog ng tatluhang beses. Kinulpot niya ito. 'Pait,' isip niya.
Gabing-alam, hinaluan niya ang lumang kahoy na kahon sa likod ng aparador ni Lola Niña. Sa ilalim ng tuyo't amoy sampaguitang bulaklak, nadapitan niya ang tana't dilaw na papel.
Binuksan niya ang liham. Ang kurbada ay maganda—ipapabango ng English teacher niya, ngunit hipkin ng History teacher. Ang tinta ay kayumanggi nang dulang panahon. 'Isang batang babae, isang liham, digmaan.'
Umikot ang jeepney sa kalsada. Ang amoy ng isang tinapang may isda ay pumasok sa bintana. 'Naku,' bulong niya. 'May nararating.'
Tumakbo si Mika papuntang Lola Niña. 'Lola! Nakita ko! Ang liham—mula pa noong digmaan!' Ang mata ni Lola ay lumambot. 'Narito,' sabi ng Lola. 'Amin ito. Amin din ang kwento.'
Nakaupo si Mika sa sahig, malamig ang mga tuhod. 'Noong bata tayo,' sinabi ni Lola Niña, 'yumuyuko ako sa mga niyog. Lumilipat-lipat ng liham sa mga palengke. Hindi kami nagmamadali. Basta't ligtas.'
Ang kwento ni Lola ay parang tubig na dumadaloy—hindi tulad ng mga date at digmaang basag-basag sa libro. 'Narito,' sabi ni Mika. 'Nandito na ang sagot ko.'
Kinabukasan, dinala niya ang liham sa klase. 'Basahin ko ito,' sabi niya sa History teacher. 'Aming kwento. Kami ang may-ari nito.'
Ang History teacher ay huminto. 'Basah mong malinaw,' bulong ng isang kaklase. 'Wow.' Ang kwentong Tagalog ay sumasabog—parang bato na hinagis sa tahimik na tubig.
Nangako si Mika. 'Ang history ay hindi lamang English. Ang Tagalog ay may boses din.' Nagsulat siya sa kanyang History paper—mabilis, ligtas, tunay.
Itinago niya ang lumang English notebook sa bag. 'Sapat na,' isip niya. 'May sarili na akong salita.'
Lumabas si Mika sa Maynila. 'Ang amoy ng corn na inihaw ay galing sa kanto.' Tumawid siya sa kalsada, ang liham ni Lola ay nasa bulsa, ang damdamin ay buhay na.